Te veel empathie schaadt: houd professionele afstand als coach

Misverstand en risico’s.

“Een goede coach is altijd rustig, begrijpend en totaal zonder oordeel.” Klinkt mooi, maar het is niet realistisch. En nog belangrijker: het is niet effectief.

Empathie is onmisbaar in coaching. Maar te veel empathie werkt averechts. Als je zó meevoelt dat je bijna medelijden krijgt met je coachee, verlies je jouw rol. Je verschuift ongemerkt van coach naar redder, van scherp naar zacht, van spiegel naar spons.

En daar gaat het mis. Want als jij meegaat in het verhaal, kan de coachee niet verder kijken dan zijn eigen pijn of frustratie. Een beetje scherpte is dus geen hardheid. Het is professionele eerlijkheid.

Voorbeeld:

• Je coachee klaagt over zijn leidinggevende. Jij voelt de boosheid, en voor je het weet zit je zelf ook te mopperen over “die Hans”.
• Of je coachee vertelt een pijnlijk verhaal en jij zegt tien keer “Wat erg…” — waarna het gesprek zakt in medelijden in plaats van beweging.

Empathie is een kompas, geen stuur. Het wijst je op waar de emotie zit, maar jíj bepaalt de richting.

Vraag jezelf halverwege een gesprek eens af: “Ben ik nu aan het meeleven of aan het meedenken?”

De helikopterpositie uitgelegd

De helikopterpositie is het geheim van volwassen coachen. Het betekent: aanwezig zijn én tegelijk overzicht houden. Je zit met één been in het gesprek (voelen, luisteren, spiegelen) en met het andere erbuiten (observeren, analyseren, sturen).

In de helikopter zie je drie dingen tegelijk:

1. De coachee: Wat zegt en doet hij?
2. Jezelf: Wat voel jij, wat roept het gesprek bij jou op?
3. De dynamiek: Wat gebeurt er tussen jullie?

Dat derde punt is goud waard. Want vaak zie je in het gesprek precies het patroon dat ook buiten het gesprek speelt.

Voorbeeld: Moos
Moos klaagt over haar leidinggevende Hans, die kritisch en hard is.

• Een coach die te veel meeleeft, zegt: “Wat erg, dat klinkt echt naar.”
  → Het gesprek blijft hangen in begrip.
• Een coach die in de helikopter zit, zegt:
  “Dat is naar. Zullen we eens kijken wat jij kunt doen met deze situatie?”
  → Het gesprek verschuift van klagen naar verantwoordelijkheid nemen.

Zie je het verschil?
De eerste coach is lief.
De tweede is effectief.

Empathie zonder eerlijkheid maakt je week.
Eerlijkheid zonder empathie maakt je koud.
De kunst is: warm en scherp tegelijk.

Oefen eens bewust om een stapje “uit” het gesprek te zetten — alleen al in gedachten. Wat zie je dan gebeuren?

Tools: 5 vragen om uit de “mama-rol” te blijven

Als je merkt dat je te veel meeleeft, stel jezelf dan één van deze vragen.
Ze brengen je direct terug in de helikopter.

1. Wat gebeurt er nu in mij?
   1. Voel ik medelijden, irritatie, spanning? Dat is informatie.
2. Wat gebeurt er tussen ons?
   1. Ben ik aan het troosten of nog aan het coachen?
3. Wat heeft mijn coachee nu écht nodig?
   1. Begrip, of juist een spiegel?
4. Hoe helpt mijn reactie zijn leerdoel?
   1. Dient mijn empathie zijn groei, of mijn eigen behoefte om aardig te zijn?
5. Wat kan ik nu teruggeven vanuit observatie?
   1. “Ik merk dat ik je vooral wil geruststellen. Herken je dat van anderen?”

Gebruik deze vijf als mini-checklist tijdens gesprekken.
Empathie is prachtig zolang jij degene blijft die het proces leidt.

Print de vijf vragen en leg ze naast je notitieboek. Check ze halverwege elk gesprek.

Wil jij leren coachen met impact?

Wil jij leren balanceren tussen empathie en eerlijkheid? In de Coach Intensive van NONONS leer je precies dat. Je ontwikkelt het vermogen om mee te voelen zonder mee te zinken, om patronen te zien zonder te oordelen, en om elke sessie te leiden vanuit rust en overzicht.