Regie nemen begint bij weten wat voor jou belangrijk is

Je kunt alles weten over coaching en alsnog de plank misslaan. Vorige maand schreven we over waarden als fundament voor regie. Weten wat voor jou belangrijk is. Dat is de eerste stap. Maar het is niet de enige.

Want je kunt je waarden scherp hebben en alsnog vastlopen. Je kunt precies weten waar je voor staat en toch steeds dezelfde fout maken. Hoe kan dat? Omdat waarden kennen iets anders is dan jezelf kennen. Waarden zeggen iets over wat je belangrijk vindt. Je gedrag onder druk laat zien wat je écht doet.

Als coach zie je het dagelijks bij coachees. Iemand die zegt open te staan voor feedback, maar bij het eerste signaal dichtslaat. Iemand die verbinding als waarde noemt, maar in gesprekken de controle pakt. Iemand die autonomie belangrijk vindt, maar telkens naar bevestiging zoekt.

Dat is geen onwil. Dat is het verschil tussen wat iemand wil en wat iemand doet als het spannend wordt. En precies dat verschil is waar jij als coach het verschil maakt.

Maar eerst: ken je jezelf?

Voordat je een ander kunt helpen zijn patronen te doorzien, moet je je eigen patronen kennen. Dat klinkt vanzelfsprekend. Toch is het een blinde vlek bij veel coaches.

Welke reactie heb jij als een coachee weerstand biedt? Ga je harder duwen? Trek je je terug? Wordt je meer begripvol dan nodig? Ga je redden? Wat je hier doet, doe je waarschijnlijk vaker dan je denkt.

Die reacties zijn zelden bewust. Ze zijn aangeleerd. Ingesleten. En ze bepalen de kwaliteit van je coaching meer dan welke techniek of methode dan ook. Als jij onder spanning gaat pleasen, mis je het moment om te confronteren. Als jij gaat redden, neem je de regie over die bij de ander hoort.

Bij NONONS is dit een fundamenteel uitgangspunt: je kunt pas echt coachen als je weet wie je bent op de momenten dat het ertoe doet. Zelfkennis is geen bijzaak. Het is je belangrijkste instrument.

Het verschil tussen zelfbeeld en werkelijkheid

De meeste mensen overschatten hoe goed ze zichzelf kennen. Dat geldt ook voor coaches. Je hebt een beeld van jezelf, gevormd door ervaring, opleiding, feedback die je hebt ontvangen. Maar dat beeld is altijd incompleet. Er is vaak een verschil tussen hoe je jezelf ziet en hoe je in werkelijkheid handelt. Je kan jezelf beschouwen als een luisterend oor, terwijl je in gesprekken direct met oplossingen en adviezen komt.

Als coach is het belangrijk om je hiervan bewust te zijn. Tijdens het coachen proberen we te handelen vanuit de mature-stand. Binnen het mature-model staat de volwassen positie centraal: je neemt verantwoordelijkheid voor jezelf, gaat uit van gelijkwaardigheid en vertrouwt erop dat de ander zelf oplossingen kan vinden.

In de praktijk lukt het echter niet altijd om mature te handelen. Er zijn een aantal valstrikken waar mensen zichzelf in kunnen herkennen. Zodra je bewust wordt van je eigen valkuil, leer je jezelf pas echt goed kennen. Daarom onderscheid dit model drie valkuilen:

• Redder: Je wilt constant anderen helpen en de verantwoordelijkheid overnemen.
• Mol: Je neemt geen verantwoordelijkheid en durft je niet uit te spreken. 
• Moralist: Je bent snel oordelend en te kritisch. Je denkt niet na of jouw mening een ander pijn doet.

Hoe meer je bereid bent om feedback te ontvangen en naar jezelf te kijken, hoe kleiner de blinde vlek wordt. Dat helpt coaches om hun eigen gedrag beter te begrijpen en coachees op een meer bewuste manier te begeleiden. 

Waarden veranderen

Een andere misvatting is dat waarden vaststaan. Dat ze “eens en voor altijd” bepaald worden. Hier kijken we daar anders naar. Waarden ontwikkelen zich. Mensen groeien. Levensfasen veranderen. Wat tien jaar geleden richting gaf, kan nu wringen.

Daarom is het essentieel om waarden regelmatig opnieuw te onderzoeken. Niet alleen wanneer iemand vastloopt, maar juist ook wanneer het goed lijkt te gaan. Regie vraagt onderhoud.

Waarom feedback onmisbaar is

Hier zit een paradox. Als coach ben je getraind in het geven van feedback. In het spiegelen, confronteren, zichtbaar maken. Maar hoe vaak sta jij zelf open voor die spiegel?

Feedback ontvangen is ongemakkelijk. Zeker als het raakt aan iets wat je altijd als kracht hebt gezien. Als een collega zegt dat je te snel doorvraagt, of dat je compassie soms in de weg zit van confrontatie, dan schuurt dat. En precies die schuring is waar de groei zit.

In onze opleidingen werken we daarom bewust met intervisie, live oefenen en directe feedback. Omdat je als coach alleen groeit als je bereid bent om te horen wat je zelf niet ziet. Dat is spannend. En dat is precies wat je van je coachees vraag.

Van inzicht naar ander gedrag in je coachgesprekken

Zelfkennis alleen verandert nog niets. Het wordt pas waardevol als het iets doet met hoe je coacht.

Concreet betekent dat: als je weet dat je onder spanning gaat redden, kun je dat moment herkennen. Je voelt de neiging opkomen. En in plaats van automatisch te handelen, kies je bewust. Je blijft zitten. Je stelt de vraag die je normaal zou overslaan. Je laat de stilte staan die je anders zou vullen. En precies daar gebeurt het echte werk.

Dat is regie. Niet als concept, maar in de praktijk van je werk.

En het mooie is: diezelfde beweging kun je vervolgens faciliteren bij je coachees. Door ze te helpen hun eigen patronen te herkennen. Door te spiegelen wat je observeert. Door vragen te stellen die uitnodigen tot eerlijk kijken:

• Wat is je eerste reactie als het spannend wordt?

• Wat zou iemand die je goed kent zeggen over hoe je overkomt in die situatie?

• Waar zit het verschil tussen wie je wilt zijn en wie je bent op dat moment?

Die vragen brengen het gesprek naar een diepere laag. Voorbij doelen, voorbij waarden, naar het gedrag dat iemand laat zien als het erop aankomt.

Zelfkennis vraagt onderhoud

Een laatste punt. Zelfkennis is geen moment. Het is een doorlopende praktijk. Je verandert, je context verandert, je blinde vlekken verschuiven. Wat je vijf jaar geleden over jezelf ontdekte, hoeft nu niet meer te kloppen. 

De sterkste coaches die wij kennen zijn degenen die nieuwsgierig blijven naar zichzelf. Die feedback blijven vragen. Die hun eigen patronen blijven onderzoeken. Die het lef hebben om te zeggen: ik weet het nog niet helemaal.

Dat is geen onzekerheid. Dat is volwassen vakmanschap.

Tot slot

Als coach heb je daarin een dubbele rol. Je helpt anderen zichzelf te leren kennen. En je blijft dat bij jezelf doen. Want je kunt een ander alleen zo ver brengen als je zelf bereid bent te gaan. En dat begint elke keer weer bij jezelf.